Πως μεταδίδεται ένας κορωνοϊός ή ιός της γρίππης

Το σχήμα δείχνει την μετάδοση ενός ιού της γρίππης λαμβάνοντας υπ’ όψιν μόνο τον παράγοντα της συγκέντρωσης των μικροβίων στον αέρα. Υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες, αλλά ας θεωρήσουμε αυτόν ως τον πιο σημαντικό γιατί τα μέτρα που λαμβάνονται αποσκοπούν κυρίως σε αυτόν τον τομέα.
Το παράδειγμα είναι "στατικό" ισχύει δηλ για λεωφορεία, θέατρα κτλ. Η μετάδοση γίνεται κυρίως μέσω νεφελώματος ιών (στα ελληνικά aerosol). 

Το πρώτο σχήμα δείχνει μια ομάδα ανθρώπων στην οποία το 30% είναι φορείς που μεταδίδουν τον ιό. Σε αυτούς υπάρχει ένα 20% με “φυσική ανοσία” (native immunity) οι οποίοι δεν “κολλάνε”! Βλέπουμε ότι το 15% θα αρρωστήσει βαριά (την έβαψε!) γιατί δέχτηκε μεγάλο φορτίο ιών. Το 15% θα πάθει μια απλή γρίππη και το 20% θα έχει ήπια συμπτώματα (ελαφρύ κρυολόγημα).

Μετά από ένα μήνα, υποθέτουμε πως το 40% του πληθυσμού θα έχει αναπτύξει αντισώματα, συνεπώς αν ανάμεσά τους το 15% είναι φορείς που μεταδίδουν τον ιό, κανένας δεν θα αρρωστήσει σοβαρά, το 5% θα νοσήσει από γρίππη και το 15% θα έχει ήπια συμπτώματα!

Από το σχήμα αυτό, φαίνεται πως μια επιδημία γρίππης φθίνει φυσιολογικά.

Παρατηρούμε ότι στο πρώτο σχήμα το περίφημο R0 βρίσκεται στο 1,66 (6 ασθενείς μόλυναν 10), ενώ στο δεύτερο σχήμα παρ' όλο που βρίσκεται ακόμη ψηλά (στο 1,33), κανένας δεν διασωληνώθηκε και μόνον ένας νόσησε από γρίππη! Δηλ το περίφημο R0 δεν είναι πανάκεια. Όλο το μυστικό βρίσκεται στα αντισώματα που έχει αναπτύξει ένας πληθυσμός. Αν ο πληθυσμός καταφέρει να αναπτύξει αντισώματα χωρίς τα μέλη του να νοσήσουν σοβαρά, τότε είναι που ουσιαστικά νίκησε τον κορωνοϊό ή άλλον ιό γρίππης! Αυτό βέβαια επιτυγχάνεται επιβραδύνοντας την ταχύτητα μετάδοσης του ιού, άρα κάποια μέτρα αντισυνωστισμού είναι απαραίτητα!

Και κάτι άλλο σημαντικό: αν όλοι όσοι συνωστίζονται σε κλειστούς χώρους φοράνε μάσκα και πλένουν τα χέρια τους πριν αγγίξουν το πρόσωπό τους, τότε το φορτίο ιών που μπορεί να τους μολύνει θα είναι μικρό και δεν θα αρρωστήσουν βαριά, φτάνοντας και έτσι στο επιθυμητό αποτέλεσμα: δηλ να αναπτύξουν αντισώματα χωρίς αξιοσημείωτο πρόβλημα υγείας!

Ας δούμε και την επίδραση του συνωστισμού

Αν στο προηγούμενο σχήμα, αφαιρέσουμε τυχαία 4 άτομα, παρατηρούμε ότι μειώνεται κατά πολύ το φορτίο ιών που μολύνει κάποιον άρα μειώνονται και οι πιθανότητες να νοσήσει σοβαρά!

Στο δεύτερο σχήμα, τρία άτομα (μπλε) δεν έρχονται καθόλου σε επαφή με τον ιό (τηρούνται και κάποιες αποστάσεις) και μόνον δύο μολύνονται και μάλιστα ελαφρά!

Είναι λοιπόν, σημαντικό να λαμβάνονται μέτρα αντισυνωστισμού (κυρίως σε κλειστούς χώρους).

Να επισημάνω ότι αν στην Ελλάδα με τα μέτρα που ελήφθησαν ο ιός "κυκλοφόρησε", αλλά ελάχιστοι νόσησαν σοβαρά, τότε μεγάλο μέρος του πληθυσμού έχει αναπτύξει ήδη αντισώματα και δεν κινδυνεύει ούτε από τουρίστες ούτε από κανέναν άλλον! Ο έλεγχος της ανάπτυξης κορωνοαντισωμάτων σε έναν πληθυσμό, δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση, στοιχίζει πολλά λεφτά και έχει προβλήματα αξιοπιστίας. Η λύση προς το παρόν, είναι να προσέχουμε τηρώντας τις επίσημες οδηγίες και να ελπίζουμε πως ο Θεός μας έχει φυλάξει!

Covid-19: πόσο θανατηφόρος είναι σε άτομα χωρίς συνοδά νοσήματα? (Αναφορά και στην σκλήρυνση κατά πλάκας)

Η πιθανότητα να πεθάνει κάποιος νέος και υγιής από κορωνογρίπη, είναι από τα θέματα που συνταράσσουν σήμερα την κοινή γνώμη! Τι συμβαίνει όμως, στην πραγματικότητα? Μπορεί να πεθάνει κάποιος νέος και υγιής από κορωνοϊό? Η απάντηση είναι δυστυχώς, ναι, αλλά οι πιθανότητες είναι πολύ μικρές!

Σαν παράδειγμα θα πάρουμε τους ανοσολογικούς μηχανισμούς που ευθύνονται για την σκλήρυνση κατά πλάκας (ΣΚΠ) αποκλειστικά γιατί, ως νευρολόγος, την γνωρίζω καλύτερα.

Φαίνεται πως η βάση της παθογένειας της νόσου βρίσκεται στους μηχανισμούς που ενεργοποιεί το στρες στον εγκέφαλο. Δηλαδή, οποιοσδήποτε από μας εκτεθεί σε στρεσογόνο κατάσταση, θα αναπτύξει βιοχημικούς μηχανισμούς στον εγκέφαλό του που αποσκοπούν στην ενεργοποίησή του για να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο στον οποίο έχει εκτεθεί. Σε κάποια άτομα οι μηχανισμοί αυτοί υπερενεργοποιούνται (δηλ η βιοχημική αντίδραση είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που απαιτείται) με αποτέλεσμα να προκαλούνται βλάβες στην μυελίνη του κεντρικού νευρικού συστήματος. Στα άτομα αυτά η υπερβολική αντίδραση οφείλεται σε ιδιοσυγκρασιακούς παράγοντες, δηλ έτσι τους έχει φτιάξει ο Θεός!

Τα φαινόμενα αυτά έχουν αποδειχτεί σε ποντίκια όπου η έκθεση στο στρες και η πειραματική  ΣΚΠ, οδηγούν στους ίδιους βιοχημικούς μηχανισμούς στον εγκέφαλο και τα ποντίκια συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο και στις δύο περιπτώσεις! Και στις δύο περιπτώσεις ενεργοποιείται μηχανισμός μέσω ουσιών που ονομάζονται ιντερλευκίνες (interleukins). Ο μηχανισμός αυτός αναστέλλεται από φάρμακα που έχουν αποδειχτεί αποτελεσματικά στην ΣΚΠ όπως πχ, οι ιντερφερόνες. Τα φάρμακα αυτά ονομάζονται ανοσοτροποποιητικά γιατί τροποποιούν προς το καλύτερο τους ανοσολογικούς μηχανισμούς!

Ένα μικρό ποσοστό από εμάς έχει την προδιάθεση να αναπτύξει ΣΚΠ μετά από έκθεση σε στρες. Η προδιάθεση αυτή καθορίζεται γενετικά. Έχει πχ, αποδειχτεί ότι συγκεκριμένος τύπος του HLA (σχετίζεται με το είδος ανοσολογικού που διαθέτουμε) συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα εκδήλωσης της ΣΚΠ.

Λέγεται επίσης, ότι σε κάποιες περιπτώσεις δεν αρκεί το HLA και το στρες για να αναπτύξει κάποιος ΣΚΠ, αλλά απαιτείται και επιμόλυνση από κάποιον ιό! Μιλάνε πχ, για τον ιό του έρπητα τύπου 6. Δηλαδή, είναι ο ιός που πυροδοτεί την ανώμαλη απάντηση του ανοσοποιητικού, πάντα όμως, σε άτομα με προδιάθεση.

Πάμε τώρα στην πνευμονία από Covid-19 που είναι η συχνότερη αιτία θανάτου. Σε φυσιολογικές συνθήκες, ο Covid-19 μπορεί να προκαλέσει ιογενή πνευμονία η οποία θα αυτοϊαθεί μετά από λίγες μέρες. Σε κάποιους όμως που έχουν γενετική προδιάθεση, θα υπερενεργοποιηθεί και εδώ σύστημα ιντερλευκινών το οποίο ενώ έχει σαν σκοπό να καταστρέψει τον ιό, τελικά καταστρέφει τον πνεύμονα! Προκαλεί δηλαδή, μια φλεγμονή τόσο έντονη που έχει ως αποτέλεσμα να «φράξουν» οι πνεύμονες! Υπάρχουν ενδείξεις ότι στις περιπτώσεις αυτές ωφελεί φάρμακο που χρησιμοποιείται στην ρευματοειδή αρθρίτιδα αναστέλλοντας τις ιντερλευκίνες.

Συνεπώς, αν κάποιος έχει προδιάθεση το ανοσοποιητικό του να αντιδράσει ανώμαλα στην μόλυνση από Covid-19, κινδυνεύει να πεθάνει από αποφρακτική πνευμονία άσχετα με την ηλικία του και τα συνοδά νοσήματα! Αυτό όμως, είναι η εξαίρεση και όχι ο κανόνας. Θα μου πείτε, πως ξέρουμε εμείς αν έχουμε τέτοια προδιάθεση? Φυσικά και δεν το ξέρουμε γι αυτό είναι σωστό να προσέχουμε να μην νοσήσουμε από Covid-19.

Θα πρέπει όμως, να εξετάσουμε και ακόμη έναν σημαντικό παράγοντα. Σε όλα τα νοσήματα που η δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού αποτελεί τον βασικότερο παράγοντα, σημαντικό ρόλο παίζει η ψυχολογική διάθεση του πάσχοντα! Δηλαδή, αν είναι καλά ψυχολογικά η δυσλειτουργία είναι ελάχιστη, αν αντίθετα βρίσκεται σε κατάσταση στρες, η δυσλειτουργία παίρνει δραματικές διαστάσεις.

Πχ, το άκουσμα της διάγνωσης της ΣΚΠ φτάνει από μόνο του να αυξήσει το στρες στον πάσχοντα. Όταν βρίσκομαι αντιμέτωπος με έναν ασθενή που παρουσιάζει ήπια συμπτώματα του συνιστώ «ψυχραιμία», γιατί δεν γνωρίζουμε ακόμη την πορεία της νόσου του η οποία κάλλιστα θα μπορούσε να είναι καλοήθης. Αν λοιπόν, καθησυχάσουμε τον ασθενή και επιστήσουμε την προσοχή μας στην ψυχική του υγεία, το πιθανότερο είναι να ακολουθήσει καλοήθη πορεία. Έχω ασθενείς που παρακολουθώ από περισσότερα από 20 χρόνια και βρίσκονται σε άριστη κατάσταση. Η ΣΚΠ φαίνεται μόνο από την μαγνητική τομογραφία τους και από μια λεπτομερή κλινική εξέταση. Είναι όμως, καθ’ όλα φυσιολογικά άτομα που μπορούν να ασκούν όλες τις καθημερινές τους δραστηριότητες χωρίς καμιά δυσκολία. Αυτοί όμως, που με εμπιστεύονται είναι η μειοψηφία. Οι περισσότεροι θέλουν να πάρουν και μια δεύτερη γνώμη, η οποία συχνά είναι «πως πάσχουν από ένα νόσημα που θα τους οδηγήσει στην αναπηρία και πρέπει να δεχτούν όσο το δυνατόν πιο επιθετικές θεραπείες»! Οι ασθενείς αυτοί πράγματι επιδεινώνονται και κάποιοι απ’ αυτούς καταλήγουν ανάπηροι! Όταν κάποιος φοβάται το νόσημα από το οποίο πάσχει, το σύνηθες είναι να επιδεινώνεται! Βέβαια, ο αντίλογος είναι πως αυτοί που επιζητούν μια δεύτερη γνώμη, είναι οι βαρύτερα πάσχοντες και γι αυτό ακολουθούν διαφορετική πορεία από εκείνους που με εμπιστεύονται. Δεκτόν γιατί δεν μπορώ να αποδείξω το αντίθετο! Όμως, έχω περισσότερα από 30 χρόνια ιατρικής εμπειρίας και είμαι πεπεισμένος πως ο ψυχολογικός παράγοντας παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο σε ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα!

Ας πάρουμε για παράδειγμα την δική μου περίπτωση. Τον Φεβρουάριο του 2017 είχα νοσήσει από βρογχοπνευμονία, επιπεφυκίτιδα, ανοσμία και πολύ υψηλό πυρετό που έφτασε ως το 39,7 (τα κλασικά συμπτώματα της κορωνογρίπης)! Ψυχολογικά όμως, δεν με κατέβαλε γιατί πίστευα «μια γρίπη είναι, θα περάσει». Αν μου συμβεί το ίδιο και φέτος, κάνω το τεστ για κορωνοϊό και βγει θετικό, πως θα αντιδράσω? Φυσικά με τον τρόμο και την ανησυχία πως από στιγμή σε στιγμή θα παρουσιάσω μοιραία αναπνευστική ανεπάρκεια. Θα κάθομαι όλη μέρα παρέα με το θερμόμετρο και το οξύμετρο και θα σκέφτομαι το ενδεχόμενο να κάνω ένεση χλωρίνης όπως συνέστησε ο πρόεδρος Τραμπ! Ποια θα είναι η κατάληξη? Ίσως σε κάποια μονάδα εντατικής θεραπείας, παρ’ όλο που κάτι τέτοιο δεν συνέβη πέρυσι που είχα παρουσιάσει ακριβώς τα ίδια συμπτώματα!

Τελειώνω λοιπόν με ένα ερώτημα και όχι με συμπέρασμα: μήπως ο διεθνής πανικός με τον κορωνοϊό έχει ενισχύσει την νοσηρότητα και την θνητότητα? Μήπως αν αποδεχόμαστε την κατάσταση περίπου όπως και στις προηγούμενες επιδημίες γρίπης, οι συνέπειες σε ανθρώπινες ζωές θα ήταν λιγότερες?

Νευρολογικές επιπλοκές κορωνοϊού

Οι ιοί γενικότερα κατηγορούνται για πολλές παθολογίες άγνωστης αιτίας όπως πχ η σκλήρυνση κατά πλάκας. Θεωρείται πως η ανοσολογική διαταραχή που προκαλεί την ΣΚΠ έχει στην βάση της ιογενή λοίμωξη και μάλιστα, πιθανότατα από κορωνοϊό!
Σε οποιαδήποτε λοίμωξη, ο σημαντικότερος ρόλος για την αντιμετώπισή της  αποδίδεται στο ανοσοποιητικό σύστημα. Το πως θα αντιμετωπιστεί ανοσολογικά η λοίμωξη, διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο όπως διαφέρουν και οι επιπλοκές της. Γι’ αυτό ένας κορωνοϊός μπορεί να προκαλέσει θανατηφόρο πνευμονία, εγκεφαλίτιδα, απλό κρυολόγημα ή τίποτα!

Ο SARS COVID-19 είναι απόγονος των SARS (severe acute respiratory syndrome) και MERS (middle east respiratory syndrome), για τους οποίους υπάρχουν σημαντικές επιστημονικές αναφορές.
Οι ιοί αυτοί μπορούν να προκαλέσουν σπάνιες νευρολογικές διαταραχές όπως απομυελινωτική εγκεφαλίτιδα (ADEM -acute disseminated encephalomyelitis-like demyelination), εγκεφαλίτιδα, εγκεφαλίτιδα στελέχους και περιφερική πολυνευροπάθεια τύπου Guillain-Barre.
Νοητική σύγχυση αναφέρεται στο 15% των σοβαρών περιστατικών, αλλά το 20% περίπου των πασχόντων παρουσιάζει μη ειδικά συμπτώματα όπως πονοκέφαλο και ζάλη. Η CPK που δείχνει μυική βλάβη, βρίσκεται πάνω από 200 IU/mL σε πολλούς ασθενείς.
Με απλά λόγια: κάποιος που έχει κρυολογήσει και παρουσιάζει πολύ δυνατό και επίμονο πονοκέφαλο,μπορεί να παρουσιάζει ιογενή μηνιγγίτιδα η οποία αυτοϊάται (γίνεται καλά χωρίς θεραπεία). Κάποιος που έχει κρυολογήσει και παρουσιάζει ήπια νοητική σύγχυση, μπορεί να παρουσιάζει ιογενή εγκεφαλίτιδαη οποία αυτοϊάται (γίνεται καλά χωρίς θεραπεία). Κάποιος που έχει κρυολογήσει και παρουσιάζει μυαλγίες (τις ονομάζουμε “ψύξη”), μπορεί να παρουσιάζει ιογενή μυοσίτιδα η οποία αυτοϊάται (γίνεται καλά χωρίς θεραπεία). Τα παραπάνω συμπτώματα μπορεί να παρουσιαστούν και με ήπια συμπτώματα από το αναπνευστικό με αποτέλεσμα κάποιος που πχ παθαίνει “ψύξη”, να θυμάται την έκθεση στο ψύχος, αλλά όχι το κρυολόγημα!
Σε πολλές περιπτώσεις, κάνει κάποιος μια μαγνητική εγκεφάλου η οποία δείχνει ανενεργές εστίες απομυελίνωσης. Μπορεί κάποτε να είχε κρυολογήσει, να είχε πάθει ήπια εγκεφαλίτιδα και οι εστίες αυτές να είναι από τότε!
Σε σπάνιες περιπτώσεις, το κρυολόγημα μπορεί να παρουσιάσει σοβαρές νευρολογικές επιπλοκές όπως η εγκεφαλίτιδα ADEM. Σοβαρές επιπλοκές όμως, μπορεί να παρουσιάσει οποιοδήποτε νόσημα και καλό είναι να μην το σκεφτόμαστε. Στα χωριά έλεγαν “αν είναι γραφτό να σου τύχει, θα σου τύχει”!

Κορωνοϊός, τα έως τώρα δεδομένα

Οποιοσδήποτε ιός που μπορεί να επιβιώσει μόνον σε άνθρωπο και όχι σε ζώα, ακολουθεί την εξής πορεία:

Μεταβιβάζεται από άνθρωπο σε άνθρωπο και η μετάβαση αυτή σταματά όταν το σύνολο σχεδόν των ανθρώπων έχει αναπτύξει αντισώματα τα οποία τον σκοτώνουν, άρα δεν έχει τρόπο να επιβιώσει και εξαφανίζεται!

Ο Mr. Brexit Johnson αποσκοπεί ακριβώς σε αυτό. Να μολύνει ο ιός το σύνολο των Άγγλων (κάτι που με τα ως τώρα δεδομένα, είναι αναπόφευκτο) όσο το δυνατόν πιο γρήγορα, ώστε να αναπτυχθούν αντισώματα και να λήξει το πρόβλημα χωρίς να έχει προκληθεί οικονομική και κοινωνική καταστροφή όπως τείνει να συμβεί στην υπόλοιπη Ευρώπη. Το ότι θα πεθάνουν χιλιάδες γέροι και χρονίως άρρωστοι, δεν αποτελεί μειονέκτημα γιατί έτσι θα μειωθεί το κόστος της δημόσιας υγείας και το κόστος των συντάξεων! Αν επιτύχει η στρατηγική του Mr. Brexit Johnson, όλη η Ευρώπη θα έχει καταστραφεί οικονομικά εκτός το Ηνωμένο Βασίλειο!

Από τι εξαρτάται όμως, η βαρύτητα της νόσου?

Όταν μας μολύνει ένας ιός, αυτός αρχίζει να πολλαπλασιάζεται γεωμετρικά. Δηλ ο ένας γίνεται δύο, οι δύο τέσσερις κοκ. Συνεπώς, παίζει ρόλο αν μολυνθήκαμε από έναν ή από 10 ή 100 ιούς! Αν ποσότητα είναι μικρή, μπορεί να δώσουμε πολύτιμο χρόνο στο ανοσοποιητικό μας να αναπτύξει αντισώματα. Ο κορωνοϊός μεταδίδεται από μεγάλα σταγονίδια σιέλου και γι αυτό μας λένε να κρατάμε τουλάχιστον ένα μέτρο απόσταση ο ένας απ' τον άλλο. Αυτό όμως, αυξάνει τη μεταδοτικότητά του γιατί το μεγάλο σταγονίδιο περιέχει πολύ περισσότερους ιούς απ’ ότι το μικρό!

Γιατί όμως, δεν φτιάχνουν ένα εμβόλιο από μικρή ποσότητα ιών? Γιατί η ικανότητα του ιού να προκαλέσει νόσημα δεν εξαρτάται μόνο από την ποσότητα που μας μολύνει, αλλά και από την ικανότητα του ανοσοποιητικού μας να τον αντιμετωπίσει. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν μικρές ποσότητες και υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να αντιμετωπίσουν μεγάλες ποσότητες.

Συνεπώς, αν μας μολύνει ένας ιός, τότε μπορεί το ανοσοποιητικό μας να είναι σε θέση να τον αντιμετωπίσει ολοκληρωτικά (ασυμπτωματικοί φορείς), να τον αντιμετωπίσει αποτελεσματικά (ήπια συμπτώματα κρυολογήματος) ή να τον αντιμετωπίζει αδύναμα (βαριά συμπτωματολογία που συμπεριλαμβάνει και την ιογενή πνευμονία). Ακόμη όμως και η πνευμονία είναι αντιμετωπίσιμη στους περισσότερους, εκτός από κάποιους που το ανοσοποιητικό τους δρα με υπερβολικό τρόπο και η φλεγμονή που αναπτύσσεται προκαλεί αναπνευστική ανεπάρκεια! Οι τελευταίοι είναι αυτοί που έχουν ανάγκη μονάδας εντατικής νοσηλείας! Ένα από τα φάρμακα στα οποία πειραματίζονται, αποσκοπεί στο να μετριάσει αυτήν την υπερβολική αντίδραση του ανοσοποιητικού.

Με βάση αυτά που είπαμε, υπολογίζουν πως για κάθε άνθρωπο που καταφεύγει στο νοσοκομείο, υπάρχουν άλλοι 5-10 που δεν κάνουν το τεστ γιατί παρουσιάζουν ήπια ή καθόλου συμπτώματα! Συνεπώς, οι φορείς κυκλοφορούν ανάμεσά μας και είναι θέμα τύχης αν θα μολυνθούμε ή όχι. Βέβαια, καλό είναι να λαμβάνουμε προφυλάξεις ώστε να μειωθούν οι πιθανότητες. 

Η απομόνωση των ανθρώπων (κλείσιμο σχολείων, εμπορικών, σύσταση για παραμονή στο σπίτι κτλ) αποσκοπεί στην επιβράδυνση της εξάπλωσης του ιού και όχι στην εξαφάνισή του. Δηλ αντί να αρρωσταίνουν 1000 κάθε μέρα, να αρρωσταίνουν 500 ή λιγότεροι. Αυτό όμως, δίνει χρόνο στα νοσοκομεία να μπορούν να αντιμετωπίζουν περισσότερα περιστατικά και να διαθέτουν ελεύθερα κρεβάτια. Αν αρρωστήσουν πολλοί σε μικρό χρονικό διάστημα, τα νοσοκομεία θα καταρρεύσουν και θα πεθαίνουν άνθρωποι όχι μόνον από κορωνοϊό, αλλά και από σκωληκοειδίτιδα!

Η απομόνωση όμως, έχει και αυτή τεράστιο κόστος. Πχ οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι αυτοαπασχολούμενοι, κινδυνεύουν να πεθάνουν από πείνα και όχι από τον ιό! Επιπλέον η ψυχολογική επιβάρυνση που προκαλείται στο σύνολο σχεδόν του πληθυσμού, προκαλεί εξ ορισμού μείωση της αποδοτικότητας του ανοσοποιητικού συστήματος, άρα αυξάνονται οι πιθανότητες κάποιος να νοσήσει βαριά!

Η επιβράδυνση της μετάδοσης του ιού θα έχει μεγάλη σημασία, αν εν τω μεταξύ κυκλοφορήσει εμβόλιο ή αν η άνοδος της θερμοκρασίας συμβάλει στην εξολόθρευσή του.

Διαφορετικά η επιλογή στρατηγικής είναι πράγματι πολύ δύσκολη. Αν ακολουθήσουμε το αγγλικό μοντέλο, τι θα γίνει αν οι νεκροθάφτες δεν προλαβαίνουν να εξυπηρετούν τις χιλιάδες πελατών? Νομίζω πως και ο Mr. Brexit Johnson θα έχει πρόβλημα παρά τη ψυχραιμία που χαρακτηρίζει τους Βρετανούς! Αν αντίθετα συνεχίσουμε στον ιταλικό δρόμο, πόσο θα αντέξει ο κόσμος? Οι Ιταλοί έχουν απαγορέψει την κυκλοφορία κάτι που σιγά σιγά θα έχει μεγάλες ψυχολογικές επιπτώσεις.  Φυσικά, όσο περνούν οι μέρες, θα αρχίσουν να επιδεινώνονται και οι οικονομικές συνέπειες με απρόβλεπτες εξελίξεις.

Πράγματι, το μόνο σίγουρο που μπορούμε να πούμε είναι: ο Θεός βοηθός!

Εμβοές ώτων

Τα βουίσματα, σφυρίγματα και διάφορα άλλα υποκειμενικά ενοχλήματα της ακοής, συχνά οφείλονται σε ΩΡΛ προβλήματα. Οι συνήθεις αιτίες είναι πρεσβιακουσία (εμφανίζεται σε ηλικιωμένους), παρατεταμένη έκθεση σε θόρυβο (ακουστικό τραύμα), κυψελίδα ακουστικού πόρου και ωτοσκλήρυνση. Υπάρχει ακόμη το σύνδρομο Menier (συνοδεύεται από επεισόδια ιλίγγου) και η οξεία λαβυρινθίτιδα (συνήθως συνυπάρχει ίλιγγος και υποακουσία).

Συχνές νευρολογικές αιτίες είναι οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, οι όγκοι και η αιθουσαία ημικρανία. Από τους όγκους, συχνό είναι το νευρίνωμα του ακουστικού νεύρου το οποίο προκαλεί εμβοές από την πλευρά που πάσχει. Αιφνίδια υποακουσία με εμβοές έχει αναφερθεί και στην σκλήρυνση κατά πλάκας.

Η ημικρανία είναι μια πολύπλοκη πάθηση με πολλά και διαφορετικά συμπτώματα εκτός του κλασικού πονοκεφάλου (κεφαλαλγία). Σε κάποιες περιπτώσεις, οι ασθενείς αναφέρουν επεισόδια δυσλειτουργίας από το αιθουσαίο σύστημα, όπως απότομη διαταραχή της ισορροπίας (σαν να τον σπρώχνει κάποιος), επεισόδια ζάλης (σαν να έχει πιει λίγο), αίσθημα σκοτοδίνης κα. Υπάρχουν βιβλιογραφικές αναφορές πως μακροχρόνια, οι ασθενείς αυτοί παρουσιάζουν εμβοές ώτων (σαν σφύριγμα, σαν νερό που τρέχει) που μάλιστα, παίρνουν μόνιμο χαρακτήρα χωρίς να υπάρχει ουσιαστική θεραπεία. Τελευταία μάλιστα, εμφανίζεται ο όρος “κοχλιακή ημικρανία” που ορίζει ημικρανικούς ασθενείς με υποακουσία και εμβοές ώτων!

Το τελευταίο χρονικό διάστημα πολλοί επιστήμονες αναφέρονται σε μια σειρά φαρμάκων και άλλων χημικών ουσιών, που μπορούν να προξενήσουν εμβοές. Καλό είναι αν παρατηρήσετε κάτι το σχετικό ενώ παίρνετε κάποιο φάρμακο, να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας. Ενδιαφέρον έχει ότι στον κατάλογο των ύποπτων φαρμάκων, υπάρχουν πολλά που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της υπέρτασης ή άλλων χρόνιων νοσημάτων.

Στις περισσότερες περιπτώσεις χρόνιων εμβοών, οι θεραπευτικές μέθοδοι είναι απογοητευτικές. Από νευρολογικής πλευράς, προτιμούνται αντικαταθλιπτικά φάρμακα τα οποία βοηθούν χωρίς να εξαλείφουν το πρόβλημα.

Νεώτερα σχετικά με την θεραπεία του Alzheimer

Η γήρανση του πληθυσμού (αύξηση του προσδόκιμου ζωής) έχει προκαλέσει μεγάλη αύξηση του αριθμού των ασθενών πασχόντων από ν. Alzheimer. Τα έως σήμερα υπάρχοντα φάρμακα, απλά επιβραδύνουν την εξέλιξη, αλλά δεν την αναστέλλουν. Μια πρόσφατα δημοσιευθείσα έρευνα στο «Cell Death and Differentiation» δίνει ελπίδες στον τομέα της αποτελεσματικής θεραπευτικής αντιμετώπισης. 

Η έρευνα έγινε από το ιταλικό «Fondazione EBRI (European Brain Research Institute) Rita Levi-Montalcini».  Σύμφωνα με τους ερευνητές, σε πολύ αρχική φάση του Alzheimer , μειώνεται η νευρογέννηση (δημιουργία νέων νευρώνων), εξ αιτίας της συσσώρευσης στο εσωτερικό των αδιαφοροποίητων κυττάρων (stem cells) μιας ουσίας που ονομάζεται Α-β ολιγομερές. Οι ερευνητές εισήγαγαν στα άρρωστα κύτταρα ποντικών πασχόντων από Alzheimer, ένα αντίσωμα (που ονόμασαν Α 13) ικανό να εξουδετερώνει τα Α-β ολιγομερή και παρατήρησαν πως τα κύτταρα άρχισαν να λειτουργούν κανονικά και η νευρογέννηση επανήλθε σε φυσιολογικά σχεδόν, επίπεδα!

Φυσικά, πρόκειται για το αρχικό στάδιο της έρευνας που έγινε σε ποντίκια. Θα πρέπει να ακολουθήσουν οι επόμενες φάσεις της έρευνας που συμπεριλαμβάνουν τις δοκιμές σε ανθρώπους, πριν κυκλοφορήσει το σχετικό φάρμακο. Πιθανόν θα χρειαστεί αρκετός χρόνος, αλλά, αν επιβεβαιωθούν τα παραπάνω αποτελέσματα, θα πρόκειται για ένα ουσιαστικό βήμα για την  θεραπεία της νόσου του Alzheimer ! 

Ψυχολογικά προβλήματα ασθενών με άνοια

Συχνά οι ασθενείς με άνοια (νόσος Alzheimer, γεροντική άνοια, αγγειακή άνοια κτλ), παρουσιάζουν ψυχολογικά προβλήματα. Μπορεί να παρουσιάζονται με “απάθεια”, δηλαδή να μην έχουν θέληση για οποιαδήποτε δραστηριότητα, μια κατάσταση που συχνά διαγιγνώσκεται λανθασμένα ως κατάθλιψη. Η απάθεια δεν αντιμετωπίζεται εύκολα με φαρμακευτική αγωγή.

Αυτό όμως που προβληματίζει ιδιαίτερα τους συγγενείς, είναι τα επεισόδια διέγερσης, θυμού, άρνησης συνεργασίας, αλλά και εκείνα που συνδέονται με οπτικές ή ακουστικές ψευδαισθήσεις ή μυθοπλασίες. Τα συμπτώματα αυτά αντιμετωπίζονται δύσκολα με τα φάρμακα και μάλιστα η αμερικανική υπηρεσία FDA, δεν έχει εγκρίνει ως σήμερα κανένα φάρμακο ως αποτελεσματικό στην οργανικής αιτιολογίας ψύχωση (πχ στην άνοια)!

Σε έρευνες που έχουν γίνει, συνιστώνται κάποια άτυπα αντιψυχωσικά φάρμακα, αλλά αυτά πρέπει να χορηγούνται με προσοχή λόγω των πιθανών παρενεργειών. Πχ, είναι συχνή η επιδείνωση της κινητικότητας του ασθενούς με κίνδυνο αύξησης της πιθανότητας πτώσης (η αστάθεια βάδισης συχνά αποτελεί σύμπτωμα της άνοιας) και σοβαρού τραυματισμού. Κάποιοι λένε πως η χρήση αντιψυχωσικών σε ανοϊκούς ασθενείς αυξάνει την θνησιμότητα (δηλαδή οι ασθενείς αυτοί πεθαίνουν νωρίτερα)! Προσωπικά, δεν έχω παρατηρήσει κάτι τέτοιο, αλλά καλό είναι να το λαμβάνουμε υπ' όψιν.

Καλό είναι λοιπόν, να εξαντλούνται οι εναλλακτικές λύσεις. Η χρήση αντικαταθλιπτικών φαρμάκων (μέσω των οποίων επιτυγχάνεται η αύξηση της σεροτονίνης) φαίνεται πως βοηθά ουσιαστικά στην εξομάλυνση της συμπεριφοράς αυτών των ασθενών. Επίσης, το φάρμακο μεμαντίνη που χρησιμοποιείται στους ανοϊκούς ασθενείς, φαίνεται να βοηθά. Ενώ μέχρι πριν λίγο καιρό προτεινόταν η μονοθεραπεία με αντιανοϊκά φάρμακα, οι τελευταίες γνώμες φαίνεται να συγκλίνουν υπέρ της συγχορήγησης μεμαντίνης με φάρμακο της κατηγορίας των αναστολέων της ακετυλοχολινεστεράσης.

Πάντως, η καλύτερη λύση παραμένει η συμπεριφεριολογική αντιμετώπιση, δηλαδή ο εντοπισμός των αιτιών που προκαλούν τα συμπτώματα. Πχ, οπτικές ψευδαισθήσεις συχνά οφείλονται σε μείωση της οπτικής οξύτητας (πχ λόγω καταρράκτη) και η διέγερση συχνά οφείλεται σε συγκρούσεις με τους οικείους. Οι ασθενείς με άνοια, δεν έχουν την δυνατότητα της επεξεργασίας των εξωτερικών ερεθισμάτων και αντιδρούν αντανακλαστικά. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε αρνητική στάση των οικείων τους την αντιλαμβάνονται ως εχθρική και αντιδρούν. Αν πχ, ο ασθενής πει κάτι παράλογο όπως πχ, “θέλω να πάω στην μητέρα μου” και λάβει ως απάντηση κάτι ως “τι είναι αυτά που λες! Η μάνα σου έχει πεθάνει χρόνια πριν”, μπορεί να το εκλάβει αρνητικά και να αντιδράσει αναλόγως. Είναι προτιμότερο να του απαντήσουμε ήρεμα “μην ανησυχείς, θα πάμε αργότερα”. Πρέπει δηλαδή να τους φερόμαστε σαν να είναι μικρά παιδιά και να μην παρεξηγούμε τα λεγόμενά τους.

Πιό δύσκολη είναι η αντιμετώπιση των μυθοπλασιών όπως πχ, ότι ο γιος τους τους έκλεψε τα λεφτά ή ότι ο σύντροφός τους έχει εξωσυζυγική σχέση! Οι σκέψεις αυτές είναι επίμονες, δηλαδή ο ασθενής επαναλαμβάνει συνεχώς τα ίδια και τα ίδια και δεν υπάρχει τρόπος να του αλλάξει κάποιος ιδέα. Το μόνο που μπορεί να γίνει, είναι να αποσπαστεί η προσοχή του σε κάτι που τον ενδιαφέρει περισσότερο.

Ιδιαίτερα δύσκολες είναι οι περιπτώσεις όπου ο επίσης ηλικιωμένος σύντροφος, έχει χάσει την υπομονή του και απαντά με εκνευρισμό στον ανοϊκό ασθενή. Το μόνο που επιτυγχάνει όμως, είναι η αύξηση της διέγερσής και της επιθετικότητάς του!

Ένα άλλο πρόβλημα είναι η διαταραχή του ρυθμού εγρήγορσης – ύπνου. Οι ασθενείς με άνοια κοιμούνται για λίγο και τμηματικά κατά την διάρκεια του 24ώρου με αποτέλεσμα να παρουσιάζουν επεισόδια σύγχυσης κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η μόνη λύση είναι να τους απασχολούμε ώστε να μην κοιμούνται μέρα. Ο προγραμματισμός των δραστηριοτήτων βοηθά ώστε το “βιολογικό ρολόι” να λειτουργεί φυσιολογικά. Πρέπει δηλαδή να υπάρχει σταθερή ώρα που ο ασθενής ξυπνά, τρώει πρωινό, κάνει μπάνιο, βγαίνει περίπατο κτλ. Επίσης, καλό είναι να τους παροτρύνουμε προς οποιαδήποτε δραστηριότητα άσχετα με τον αν την κάνουν σωστά ή όχι. Προσοχή μόνον για την περίπτωση ατυχήματος πχ, να βάλει φωτιά ενώ προσπαθεί να μαγειρέψει! Καλό είναι η οποιαδήποτε δραστηριότητα να μην εμπεριέχει κινδύνους!